మఠామ్నాయ – మహానుశాసనమ్ – సేతు,
I. మఠామ్నాయ:
- శారదా మఠామ్నాయః
ప్రథమః పశ్చిమామ్నాయః శారదామఠ ఉచ్యతే । కీటవారః సమ్ప్రదాయస్తస్య తీర్థాశ్రమౌ (శుభౌ ) పదే ॥ 1॥
ద్వారకాఖ్యం హి క్షేత్రం స్యాద్ దేవః సిద్ధేశ్వరః స్మృతః । భద్రకాలీ తు దేవీ స్యాద్ ఆచార్యో విశ్వరూపకః ॥ 2॥
గోమతీతీర్థమమలం బ్రహ్మచారీ స్వరూపకః । సామవేదస్య వక్తా చ తత్ర ధర్మం సమాచరేత్ ॥ 3॥
సిన్ధు-సౌవీర-సౌరాష్ట్ర-మహారాష్ట్రస్తథాన్తరాః।దేశాః పశ్చిమదిక్స్థా యే శారదా పీఠసాత్కృతా:(మఠభాగినః)॥ 4॥
జీవాత్మపరమాత్మైక్య బోధో యత్ర భవిష్యతి । తత్త్వమసి మహావాక్యం గోత్రోఽవిగత ఉచ్యతే ॥ 5॥
త్రివేణీసఙ్గమే తీర్థే తత్త్వమస్యాదిలక్షణే । స్నాయాత్తత్త్వార్థభావేన తీర్థనామ్నా స ఉచ్యతే ॥ 6॥
ఆశ్రమగ్రహణే ప్రౌఢ ఆశాపాశవివర్జితః । యాతాయాతవినిర్ముక్త ఏతదాశ్రమలక్షణమ్ (ఏష ఆశ్రమ ఉచ్యతే) ॥ 7॥
కీటాదయో విశేషేణ వార్యన్తే యత్ర జన్తవః । భూతానుకమ్పయా నిత్యం కీటవారః స ఉచ్యతే ॥ 8॥
స్వ-స్వరూపం విజానాతి స్వధర్మ-పరిపాలకః । స్వానన్దే క్రీడతే* నిత్యం స్వరూపో వటురుచ్యతే ॥ 9॥ - గోవర్ద్ధన మఠామ్నాయః
పూర్వామ్నాయో ద్వితీయః స్యాద్ * గోవర్ద్ధనమఠః స్మృతః । భోగవారః సమ్ప్రదాయో వనారణ్యే పదే స్మృతే ॥ 10॥
( ద్వితీయ: పూర్వాదిగ్భాగే గోవర్ధన మఠ: స్మృతః )
పురుషోత్తమం తు క్షేత్రం స్యాజ్జగన్నాథోఽస్య దేవతా । విమలాఖ్యాహి దేవీ స్యాదాచార్యః పద్మపాదకః ॥ 11॥
తీర్థం మహోదధిః ప్రోక్తం బ్రహ్మచారీ ప్రకాశకః । మహావాక్యం చ తత్ర స్యాత్ ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ చోచ్యతే ॥ 12॥
( మహావాక్యం చ తత్రోక్తం ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ చోచ్యతే ) ।। 12 ।।’
ఋగ్వేదపఠనం చైవ కాశ్యపో గోత్రముచ్యతే । అఙ్గబఙ్గకలిఙ్గాశ్చ మగధోత్కలబర్బరాః ।
గోవర్ద్ధనమఠాధీనా దేశాః ప్రాచీవ్యవస్థితాః ॥ 13॥
సురమ్యే నిర్జనే స్థానే వనే వాసం కరోతి యః । ఆశాబన్ధవినర్ముక్తో వననామా స ఉచ్యతే ॥ 14॥
అరణ్యే సంస్థితో నిత్యమానన్దే నన్దనే వనే । త్యక్త్వా సర్వమిదం విశ్వమారణ్యం పరికీర్త్యతే ॥ 15॥
భోగో విషయ ఇత్యుక్తో వార్యతే యేన జీవినామ్ । సమ్ప్రదాయో యతీనాఞ్చ భోగవారః స ఉచ్యతే ॥ 16॥
స్వయం జ్యోతిర్విజానాతి యోగయుక్తివిశారదః । తత్త్వజ్ఞానప్రకాశేన తేన ప్రోక్తః ప్రకాశకః ॥ 17॥ - జ్యోతిర్మఠామ్నాయః
తృతీయస్తూత్తరామ్నాయో జ్యోతిర్నామ మఠో భవేత్ । శ్రీమఠశ్చేతి వా తస్య నామాన్తరముదీరితమ్ ॥ ౧౮॥
ఆనన్దవారో విజ్ఞేయః సమ్ప్రదాయోఽస్య సిద్ధిదః । పదాని తస్య ఖ్యాతాని గిరిపర్వతసాగరాః ॥ ౧౯॥
బదరీకాశ్రమః క్షేత్రం దేవో నారాయణః స్మృతః । పూర్ణాగిరి చ దేవీ స్యాదాచార్యస్తోటకః స్మృతః ॥ ౨౦॥
తీర్థం చాలకనన్దాఖ్యం ఆనన్దో బ్రహ్మచార్యభూత్ । అయమాత్మా బ్రహ్మ చేతి మహావాక్యముదాహృతమ్ ॥ ౨౧॥
అథర్వవేదవక్తా చ భృగ్వాఖ్యం (ఖ్యో) గోత్రముచ్యతే । కురుకాశ్మీరకామ్బోజపాంచాలాదివిభాగతః ।
జ్యోతిర్మఠవశా దేశా ఉదీచీదిగవస్థితాః ॥ 22॥
వాసో గిరివనే నిత్యం గీతాధ్యయనతత్పరః । గంభీరాచలబుద్ధిశ్చ గిరినామా స ఉచ్యతే ॥ 23॥
వసన్ పర్వతమూలేషు ప్రౌఢజ్ఞానం విభర్తి యః । సారాసారం విజానాతి పర్వతః పరికీర్త్యతే ॥ 24॥
తత్త్వసాగర గమ్భీర జ్ఞానరత్నం పరిగ్రహః । మర్యాదాం వై న లఙ్ఘయేత సాగరః పరికీర్త్యతే ॥ 25॥
ఆనన్దో హి విలాసశ్చ వార్యతే యేన జీవినామ్ । సమ్ప్రదాయో యతీనాం చానన్దవారః స ఉచ్యతే ॥ 26॥
సత్యం జ్ఞానమనన్తం యో నిత్యం ధ్యాయేత తత్త్వవిత్ । స్వానన్దే రమతే చైవ ఆనన్దః పరికీర్త్యతే ॥ 27॥ - శృఙ్గేరీ మఠామ్నాయః
చతుర్థో దక్షిణామ్నాయః శృఙ్గేరీ తు మఠో భవేత్ । సమ్ప్రదాయో భూరివారో భూర్భువో గోత్రముచ్యతే ॥ 28॥
( చతుర్థో దక్షిణస్యాం చ శృఙ్గేర్యాం శారదామఠ:)
మలహానికరం లిఙ్గం విభాణ్డకసుపూజితమ్ | యత్రాస్తే ఋషయశృఙ్గస్య మహర్షేరాశ్రమో మహాన్ || 29||
పదాని త్రీణి ఖ్యాతాని సరస్వతీ భారతీ పురీ । రామేశ్వరాహ్వయం క్షేత్రమాదివారాహదేవతా ॥ 30 ॥
కామాక్షీ తస్య దేవీ స్యాత్ సర్వకామఫలప్రదా । హస్తామలక ఆచార్యస్తుఙ్గభద్రేతి తీర్థకమ్ ॥ 31 ॥
( పృథ్వీధరాహ్వ,ఆచార్య: తుఙ్గభద్రేతి తీర్థకమ్ )
చైతన్యాఖ్యో బ్రహ్మచారీ యజుర్వేదస్య పాఠకః । అహం బ్రహ్మాస్మి తత్రైవ మహావాక్యం సమీరితమ్ ॥ 32 ॥
ఆన్ధ్ర ద్రవిడ కర్ణాట కేరలాదిప్రభేదతః । శృఙ్గేర్యధీనా దేశాస్తే హ్యవాచీదిగవస్థితాః ॥ 33॥
స్వరజ్ఞానరతో నిత్యం స్వరవాదీ కవీశ్వరః । సంసారసాగరాసారహన్తాఽసౌ హి సరస్వతీ ॥ 34॥
విద్యాభరేణ సమ్పూర్ణః సర్వభారం పరిత్యజన్ । దుఃఖభారం న జానాతి భారతీ పరికీర్త్యతే ॥ 35॥
జ్ఞానతత్త్వేన సమ్పూర్ణః పూర్ణతత్త్వపదే స్థితః । పరబ్రహ్మరతో నిత్యం పురీనామా స ఉచ్యతే ॥ 36॥
భూరిశబ్దేన సౌవర్ణ్య వార్యతే యేన జీవినామ్ । సమ్ప్రదాయో యతీనాం చ భూరివారః స ఉచ్యతే ॥ 37॥
చిన్మాత్రం చైత్యరహితమనన్తమజరం శివమ్ । యో జానాతి స వై విద్వాన్ చైతన్యం తద్విధీయతే ॥ 38॥
(చతుర్థో దక్షిణస్యాం చ శ్రుఙ్గేర్యాం శారదామఠ: )*
II. శేష ఆమ్నాయ:
మర్యాదైషా సువిజ్ఞేయా చతుర్మఠవిధాయినీ | తామేతాం సముపాశ్రిత్య ఆచార్యాః సంప్రతిష్ఠితాః ॥ 39॥
అథోర్ధ్వం శేష ఆమ్నాయాస్తే విజ్ఞానైక విగ్రహాః | పఞ్చమస్తూర్ధ్వం ఆమ్నాయః సుమేరు మఠ ఉచ్యతే | సంప్రదాయో అస్య కశీ స్యాత్ సత్యజ్ఞానాభిధే పదే ॥ 40॥
కైలాసః క్షేత్రమిత్యుక్తః దేవతాస్య నిరఞ్జనః | దేవీ మాయా తథాచార్య ఈశ్వరో అస్య ప్రకీర్తితః || 41||
తీర్థం తు మానసం ప్రోక్తం బ్రహ్మతత్వాహిగ్రహి తత్ | తత్ర సంయోగ మాత్రేణ సన్యాసం సముపాశ్రయేత్ ||42||
సూక్ష్మవేదస్య వక్తా చ తత్ర ధర్మం సమాచరేత్ । షష్ఠ: స్వాత్మాఖ్య ఆమ్నాయః పరమాత్మా మఠో మహాన్ ॥ 43॥
సత్త్వతోషః సమ్ప్రదాయః పదం యోగమనుస్మరేత్ । నభః సరోవరం క్షేత్రం పరహంసోఽస్య దేవతా ॥ 44 ॥
దేవీ స్యాన్మానసీ మాయా ఆచార్యశ్చేతనాహ్వయః । త్రిపుటీతీర్థముత్కృష్టం సర్వపుణ్యప్రదాయకమ్ ॥ 45 ॥
భవ–పాశవినాశాయ సంన్యాసం తత్ర చాశ్రయేత్ । వేదాన్తవాక్యవక్తా చ తత్ర ధర్మం సమాచరేత్ ॥ 46॥
సప్తమో నిష్కలామ్నాయః సహస్రార్కద్యుతిర్మఠః । సమ్ప్రదాయోఽస్య సచ్ఛిష్యః శ్రీగురోః పాదుకే పదే ॥ 47॥
తత్రానుభూతిః క్షేత్రం స్యాద్ విశ్వరూపోఽస్య దేవతా । దేవీ చిచ్ఛక్తినామ్నీ హి ఆచార్యః సద్గురుః స్మృతః ॥ 48॥
సచ్ఛాస్త్రశ్రవణం తీర్థం జరామృత్యువినాశకమ్ । పూర్ణానన్దప్రసాదేన సంన్యాసం తత్ర చాశ్రయేత్ ॥ 49॥
III. మహానుశాసనమ్
ఉత్కాశ్చత్వార ఆమ్నాయా యతీనాం హి పృథక్ పృథక్ | తే సర్వే చతురాచార్య నియోగేన యథావిధి ॥ 50.1॥
ఆమ్నాయాః కథితా హ్యేతే యతీనాఞ్చ పృథక్ పృథక్ । తే సర్వైశ్చతురాచార్యైర్నియోగేన యథాక్రమమ్ ॥ 50.2॥
ప్రయోక్తవ్యాః స్వధర్మేషు శాసనీయాస్తతోఽన్యథా ।కుర్వన్తు ఏవ సతతమటనం ధరణీతలే ॥ 51 ॥
విరుద్ధాచరణప్రాప్తావాచార్యాణాం సమాజ్ఞయా । లోకాన్ సంశీలయన్త్యైవ స్వధర్మాప్రతిరోధతః ॥ 52 ॥
స్వ-స్వరాష్ట్రప్రతిష్ఠిత్యై సఞ్చారః సువిధీయతామ్ । మఠే తు నియతో వాస ఆచార్యస్య న యుజ్యతే ॥ 53॥
వర్ణాశ్రమసదాచారా అస్మాభిర్యే ప్రసాధితాః । రక్షణీయాః సదైవైతే స్వ-స్వ భాగే యథావిధి ॥ 54॥
యతో వినష్టిర్మహతీ ధర్మస్యాస్య ప్రజాయతే మాన్ద్యం సన్త్యాజ్యమేవాత్ర దాక్ష్యమేవ సమాశ్రయేత్ ॥ 55॥
పరస్పరవిభాగే తు న ప్రవేశః కదాచన । పరస్పరేణ కర్తవ్యా హ్యాచార్యేణ వ్యవస్థితిః ॥ 56॥
మర్యాదాయా వినాశేన లుప్యేరన్నియమాః శుభాః । కలహాఙ్గారసమ్పత్తిర తస్తాం పరివర్జయేత్ ॥ 57॥
పరివ్రాడార్యమర్యాదాం మామకీనాం యథావిధి । చతుష్పీఠాధిగాం సత్తాం ప్రయుఞ్జ్యాచ్చ పృథక్ పృథక్ ॥ 58॥
శుచిర్జితేన్ద్రియో వేద వేదాఙ్గాదివిశారదః । యోగజ్ఞః సర్వశాస్త్రాణాం స మదాస్థానమాప్నుయాత్ ॥ 59॥
ఉక్తలక్షణసమ్పన్నః స్యాచ్చేన్మత్పీఠభాగ్ భవేత్ । అన్యథారూఢపీఠోఽపి నిగ్రహార్హో మనీషిణామ్ ॥ 60 ॥
నజాతు మఠముచ్ఛిన్ద్యాదధికారిణ్యుపస్థితే । విఘ్నానామపి బాహుల్యాదేష ధర్మః సనాతనః ॥ 61॥
అస్మత్పీఠసమారూఢః పరివ్రాడుక్తలక్షణః । అహమేవేతి విజ్ఞేయో యస్య దేవ ఇతి శ్రుతేః ॥ 62 ॥
ఏక ఏవాభిషేచ్యః స్యాదన్తే లక్షణసమ్మతః । తత్తత్పీఠే క్రమేణైవ న బహు యుజ్యతే క్వచిత్ ॥ 63॥
సుధన్వనః సమౌత్సుక్యనివృత్యై ధర్మ హేతవే । దేవరాజోపచారాంశ్చ యథావదనుపాలయేత్ ॥ 64॥
కేవలం ధర్మముద్దిశ్య విభవో బాహ్యచేతసామ్ । విహితశ్చోపకారాయ పద్మపత్రనయం వ్రజేత్ ॥ 65॥
నిర్ణయోsసౌ సువిజ్ఞేయశ్చతుష్పీఠాధికారిణా | నాత్ర వ్యత్యయ ఆదేయ: కదాచిదపి శీలినా ॥ 66 ॥
మఠాశ్చత్వార ఆచార్యాశ్చత్వారశ్చధురన్ధరాః । సమ్ప్రదాయాశ్చ చత్వార ఏషా ధర్మవ్యవస్థితిః ॥ 67॥
సుధన్వాహిమహారాజస్తదన్యే చ నరేశ్వరాః । ధర్మపారమ్పరీమేతాం పాలయన్తు నిరన్తరమ్ ॥ 68॥
చాతుర్వర్ణ్య యథాయోగ్యం వాఙ్మనః కాయకర్మభిః । గురోః పీఠం సమర్చేత విభాగానుక్రమేణ వై ॥ 69 ॥
ధరామాలమ్బ్య రాజానః ప్రజాభ్యః కరభాగినః । కృతాధికారా ఆచార్యా ధర్మతస్తద్వదేవ హి ॥ 70॥
ధర్మో మూలం మనుష్యాణాం స చాచార్యావలమ్బనః । తస్మాదాచార్యసుమణేః శాసనం సర్వతోఽధికమ్ ॥ 71॥
తస్మాత్ సర్వప్రయత్నేన శాసనం సర్వసమ్మతమ్ । ఆచార్యస్య విశేషేణ హ్యౌదార్యభరభాగినః ॥ 72॥
ఆచార్యాక్షిప్త దణ్డాస్తు కృత్వా పాపాని మానవాః । నిర్మలాః స్వర్గమాయాన్తి సన్తః సుకృతినో యథా ॥ 73॥
ఇత్యేవం మనురప్యాహ గౌతమోఽపి విశేషతః । విశిష్టశిష్టాచారోఽపి మూలాదేవ ప్రసిధ్యతి ॥ 74 ॥
తానాచార్యోపదేశాంశ్చ రాజదణ్డాంశ్చ పాలయేత్ । తస్మాదాచార్యరాజానావనవద్యౌ న నిన్దయేత్ ॥ 75॥
ధర్మస్య పద్ధతిహ్యేషా జగతః స్థితిహేతవే । సర్వవర్ణాశ్రమాణాం హి యథాశాస్త్రం విధీయతే ॥ 76॥
కృతే విశ్వగురుర్బ్రహ్మా, త్రేతాయాం ఋషి సత్తమః । ద్వాపరే వ్యాస ఏవ స్యాత్ కలావత్ర భవామ్యహమ్ ॥ 77॥
॥ ఇతి పూజ్య శ్రీ గోవిన్దభగవత్పాద శిష్య:జగద్గురు
శ్రీ ఆద్య శఙ్కరాచార్య కృత మన్మఠామ్నాయ మహానుశాసనం సమ్పూర్ణమ్ ॥